Trong bối cảnh ngành trầm hương đang chuyển mình theo hướng chuyên nghiệp và bền vững, nhiều mô hình kỹ thuật mới đã được nghiên cứu và ứng dụng nhằm tối ưu hóa giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị cây trồng. Một trong những phương pháp đáng chú ý hiện nay là kỹ thuật tạo trầm “mặt đe” – giải pháp khai thác tập trung vào phần gốc cây sau khi thu hoạch thân chính, mở ra hướng đi lâu dài cho người trồng dó bầu.

Tận dụng “phần gốc” để tạo giá trị mới

Khác với phương thức khai thác truyền thống thường kết thúc vòng đời cây sau khi đốn thân, kỹ thuật tạo trầm mặt đe tập trung vào phần gốc cây, ở độ cao từ 50 đến 100 cm tính từ mặt đất. Đây là khu vực có khả năng tiếp tục duy trì hoạt động sinh lý nếu được xử lý đúng cách.

Mục tiêu cốt lõi của phương pháp này là tạo ra nguồn thu ổn định, lâu dài từ chính phần gốc còn lại, thay vì phải trồng mới hoàn toàn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chi phí đầu tư trầm hương ngày càng cao và thời gian hoàn vốn kéo dài.

Kích hoạt tái sinh – bước đệm cho quá trình tạo trầm

Trước khi tiến hành khai thác thân chính, người trồng cần chủ động kích thích cây nảy chồi tại vị trí sát gốc. Việc hình thành bộ lá mới đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì quá trình quang hợp, đảm bảo dòng nhựa tiếp tục lưu thông.

Theo các chuyên gia, đây là yếu tố then chốt giúp cung cấp năng lượng cho các phản ứng sinh hóa diễn ra tại mặt cắt – nơi sẽ được xử lý để tạo trầm sau đó.

Tạo mặt cắt và “khoảng nghỉ” kỹ thuật

Sau khi cắt ngang thân, phần gốc được giữ lại với chiều cao phù hợp. Một chi tiết kỹ thuật đáng lưu ý là thời gian chờ từ 1–2 giờ để bề mặt gỗ khô tự nhiên. Khoảng nghỉ này giúp ổn định các mạch dẫn, hạn chế hiện tượng tràn nhựa và tạo điều kiện thuận lợi cho chế phẩm sinh học thẩm thấu sâu vào cấu trúc gỗ.

Kích hoạt phản ứng sinh hóa bằng enzyme

Bản chất của quá trình tạo trầm là phản ứng tự vệ của cây trước các tác động bất lợi. Trong kỹ thuật mặt đe, chế phẩm enzyme chuyên dụng được sử dụng để “kích hoạt” cơ chế này.

Khi được pha loãng theo tỷ lệ phù hợp và đưa vào vùng gỗ mới cắt, enzyme sẽ tác động lên các tế bào nhu mô trước khi chúng bị tổn thương hoàn toàn. Điều này buộc cây phải tiết ra các hợp chất thứ cấp nhằm cô lập vùng bị tác động – chính là tiền đề hình thành trầm hương.

Đắp ủ – giữ môi trường “sống” cho phản ứng tạo trầm

Một trong những công đoạn quyết định hiệu quả của phương pháp là kỹ thuật đắp ủ mặt cắt. Hỗn hợp đất sạch hoặc bùn mịn được trộn với dung dịch enzyme tạo thành lớp bùn nhão, sau đó phủ kín toàn bộ bề mặt gỗ.

Lớp phủ này tiếp tục được bao bọc bằng màng nilon nhằm duy trì độ ẩm ổn định – điều kiện cần thiết để enzyme hoạt động hiệu quả. Đồng thời, lớp bảo vệ này còn giúp ngăn nước mưa rửa trôi hoạt chất và hạn chế nguy cơ xâm nhập của nấm bệnh gây mục rỗng.

Chu kỳ khai thác lặp lại – tạo nguồn thu dài hạn

Sau khoảng 24 tháng, các hợp chất nhựa tích lũy đạt đến mật độ nhất định, đủ điều kiện để thu hoạch. Phần gỗ nhiễm trầm sẽ được cắt lát với độ dày từ 3–5 cm tính từ mặt cắt ban đầu.

Điểm đặc biệt của phương pháp này là sau mỗi lần thu hoạch, bề mặt gỗ mới lại lộ ra và tiếp tục được xử lý bằng enzyme để khởi động chu kỳ tạo trầm tiếp theo. Nhờ đó, một cây dó bầu có thể trở thành “tài sản sinh lợi” trong nhiều năm liên tiếp.

Lợi ích kép: kinh tế và sinh thái

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, kỹ thuật tạo trầm mặt đe còn góp phần xây dựng mô hình canh tác bền vững.

Trước hết, việc duy trì chồi tái sinh song song với quá trình khai thác giúp hình thành một hệ sinh thái khép kín trên cùng một cây. Điều này giảm thiểu nhu cầu chặt hạ hoàn toàn và trồng mới, từ đó tiết kiệm chi phí và bảo vệ tài nguyên.

Bên cạnh đó, việc chủ động kiểm soát quá trình tạo trầm giúp nâng cao hiệu suất và chất lượng sản phẩm, hạn chế rủi ro so với phương pháp tự nhiên vốn phụ thuộc nhiều vào yếu tố may rủi.

Hướng đi mới cho ngành trầm hương

Trong bối cảnh thị trường trầm hương ngày càng cạnh tranh và yêu cầu cao về chất lượng, những giải pháp kỹ thuật như tạo trầm mặt đe được xem là hướng đi tất yếu. Không chỉ giúp người trồng tối ưu hóa giá trị kinh tế, phương pháp này còn mở ra khả năng phát triển chuỗi giá trị trầm hương theo hướng bền vững, lâu dài.

Việc nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng mô hình sẽ là chìa khóa để ngành trầm hương Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.