Những ngày gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện trở lại hình ảnh một khối kỳ nam được giới thiệu có giá hơn 250 tỷ đồng, kèm thông tin đây là “bảo vật trầm kỳ Việt Nam” từng gây chấn động tại một sàn đấu giá quốc tế. Qua rà soát các tư liệu công khai, sự kiện được nhắc tới không phải phiên đấu giá mới diễn ra mà có dấu vết từ tháng 6/2021. Theo các hình ảnh và đoạn video được đăng tải liên quan đến phiên đấu giá mùa xuân của Đại Đường Tây Thị, ngày 19/6/2021, một khối kỳ nam nặng 2.670 gram đã được trả giá ở mức 72 triệu nhân dân tệ. Một số tài khoản trong giới kinh doanh trầm hương tại Trung Quốc cho biết giá trị sau khi cộng phí đấu giá vượt 80 triệu nhân dân tệ. Với tỷ giá tại thời điểm năm 2021, mức gõ búa 72 triệu nhân dân tệ tương đương khoảng 11,1 triệu USD, tức trên 250 tỷ đồng. Đây là con số đặc biệt lớn đối với một khối nguyên liệu trầm hương có trọng lượng chưa đến 3 kg. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa giá gõ búa, giá sau khi cộng phí và giá trị giao dịch cuối cùng. Trong hoạt động đấu giá, giá gõ búa chưa bao gồm hoa hồng cùng một số khoản phí khác. Việc một vật phẩm được trả giá cũng chưa tự động chứng minh giao dịch đã hoàn tất nếu không có xác nhận kết quả hoặc chứng từ thanh toán của đơn vị tổ chức.

Chưa đủ căn cứ xác định xuất xứ Việt Nam

Đáng chú ý, những tư liệu hiện tìm thấy chủ yếu mô tả vật phẩm là “kỳ nam” và ghi nhận trọng lượng, mức giá. Chưa có catalogue gốc, chứng thư giám định hoặc thông báo chính thức của đơn vị đấu giá xác nhận khối kỳ nam này có nguồn gốc từ Việt Nam.

Do đó, việc gọi đây là “bảo vật Trầm Kỳ Việt Nam”, khẳng định vật phẩm hình thành trong rừng miền Trung hoặc coi kết quả đấu giá là “kỷ lục thế giới của trầm hương Việt Nam” đều chưa có đủ cơ sở. Các thông tin về kích thước như chiều cao 42 cm, đường kính 15 cm cũng cần được đối chiếu với hồ sơ lô đấu giá trước khi sử dụng như dữ kiện chính thức.

Kỳ nam là phần kết tinh đặc biệt quý hiếm trong cây tạo trầm, được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố như hàm lượng dầu, cấu trúc, độ mềm dẻo, mùi hương, xuất xứ và lịch sử lưu truyền. Tuy nhiên, việc xác định một mẫu vật là kỳ nam hay trầm hương cao cấp không thể chỉ dựa vào màu sắc, trọng lượng hoặc hình ảnh trên mạng xã hội.

Giá trị lớn càng cần minh bạch nguồn gốc

Việt Nam từ lâu được biết đến là một trong những vùng trầm hương quan trọng của châu Á. Trầm hương và kỳ nam Việt Nam, đặc biệt những sản vật từng được khai thác tại khu vực miền Trung, có vị trí đáng kể trong lịch sử thương mại và văn hóa thưởng hương. Dù vậy, uy tín của trầm hương Việt Nam cần được xây dựng bằng hồ sơ nguồn gốc, kết quả giám định, truy xuất vùng nguyên liệu và thông tin thị trường minh bạch, thay vì những khẳng định chưa được kiểm chứng. Thương vụ được nhắc đến cho thấy giới sưu tầm có thể định giá rất cao đối với những mẫu kỳ nam đặc biệt. Nhưng đến khi xuất hiện catalogue gốc hoặc xác nhận chính thức về xuất xứ, chỉ có thể kết luận rằng: một khối kỳ nam nặng 2,67 kg từng được trả giá 72 triệu nhân dân tệ tại phiên đấu giá năm 2021; chưa đủ căn cứ để xác định đó là kỳ nam Việt Nam.