Cây trầm hương (còn gọi là cây Dó Bầu) từ lâu được xem là loại cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế cao nhờ khả năng tạo ra trầm – nguyên liệu quý dùng trong hương liệu, mỹ nghệ và xuất khẩu. Những năm gần đây, nhiều địa phương đã quan tâm phát triển vùng trồng Dó Bầu theo hướng hàng hóa, mở ra cơ hội tăng thu nhập cho nông dân nếu nắm vững kỹ thuật canh tác. Để cây sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống cao và có khả năng tạo trầm chất lượng, người dân cần chú trọng từ khâu chọn giống, làm đất đến chăm sóc lâu dài.

Cây trầm hương phù hợp vùng nào?

Cây Dó Bầu thích hợp với khí hậu nhiệt đới ẩm, nhiệt độ trung bình từ 20 - 25 độ C, lượng mưa trên 1.500 mm/năm, độ ẩm không khí cao.

Tại Việt Nam, cây sinh trưởng tốt ở nhiều tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, đặc biệt những vùng đất đồi thoát nước tốt.

Nông dân nên chọn đất tơi xốp, giàu mùn, tầng canh tác sâu khoảng 40 cm trở lên. Không nên trồng trên đất phèn, đất đá vôi, đất cát khô hạn hoặc nơi thường xuyên ngập úng.

Chọn giống quyết định thành công

Theo các chuyên gia lâm nghiệp, giống tốt là yếu tố then chốt giúp cây phát triển nhanh, hạn chế sâu bệnh.

Nên chọn cây giống gieo từ hạt, cao từ 30 - 50 cm, thân thẳng, lá xanh, rễ khỏe, không sâu bệnh. Cây giống nên được ươm trong bầu trước khi xuất vườn để tăng khả năng thích nghi sau trồng.

Người dân cần mua giống tại các cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng để tránh tình trạng giống lai tạp, sinh trưởng kém.

Thời vụ trồng thích hợp

Thời điểm xuống giống tốt nhất là đầu mùa mưa, từ tháng 5 đến tháng 8 hằng năm tùy khu vực.

Lúc này đất đủ ẩm, thời tiết mát, cây dễ bén rễ và giảm chi phí tưới nước. Nếu trồng vào mùa khô, tỷ lệ hao hụt cây giống thường cao hơn.

Kỹ thuật làm đất và đào hố

Trước khi trồng cần phát dọn cỏ dại, làm sạch thực bì.

Đào hố kích thước khoảng 30 x 30 x 30 cm hoặc lớn hơn tùy chất đất. Bón lót bằng phân chuồng hoai mục kết hợp phân hữu cơ vi sinh, trộn đều với lớp đất mặt rồi lấp hố trước khi trồng 10 - 15 ngày.

Đây là bước quan trọng giúp cây non có dinh dưỡng ban đầu và bộ rễ phát triển mạnh.

Mật độ trồng hợp lý

Tùy mục đích sản xuất, có thể bố trí khoảng cách:

• 3 x 3 m

• 3 x 6 m

• 4 x 5 m

Nếu trồng lấy gỗ kết hợp tạo trầm lâu dài, nên bố trí thưa để cây phát triển thân lớn. Nếu trồng xen canh hoặc lấy mật độ cao giai đoạn đầu, có thể trồng dày hơn.

Cách trồng đúng kỹ thuật

Khi trồng, xé bỏ vỏ bầu nhẹ nhàng, đặt cây đứng giữa hố, mặt bầu ngang bằng mặt đất. Lấp đất kín gốc, nén nhẹ và cắm cọc giữ cây nếu nơi có gió mạnh.

Sau khi trồng cần phủ rơm rạ, cỏ khô quanh gốc để giữ ẩm.

Chăm sóc cây trầm hương theo từng giai đoạn

Tưới nước

Trong 1 - 2 năm đầu, cây cần được giữ ẩm thường xuyên, nhất là mùa nắng.

• Mùa khô: tưới 1 - 2 lần/tuần tùy thời tiết

• Mùa mưa: chỉ tưới khi đất quá khô

Khi cây đã lớn, bộ rễ ăn sâu thì nhu cầu tưới giảm đáng kể.

Làm cỏ, xới gốc

Mỗi năm làm cỏ từ 2 - 3 lần, nhất là mùa mưa. Kết hợp xới nhẹ quanh gốc để đất thông thoáng, rễ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.

Tỉa cành tạo tán

Sau 2 năm tuổi, nên tỉa bỏ cành sâu bệnh, cành mọc thấp hoặc mọc chéo để thân chính phát triển thẳng.

Việc tạo tán hợp lý giúp cây nhận đủ ánh sáng và tăng sinh trưởng.

Bón phân

Có thể chia làm nhiều đợt trong năm:

• Phân hữu cơ hoai mục

• NPK cân đối

• Ure liều lượng phù hợp từng tuổi cây

Không nên bón quá nhiều đạm khiến cây mềm yếu, dễ sâu bệnh.

Phòng trừ sâu bệnh

Cây Dó Bầu tương đối khỏe nhưng vẫn có thể gặp sâu ăn lá, nấm thân, thối rễ nếu úng nước.

Biện pháp hiệu quả nhất là:

• Trồng nơi thoát nước tốt

• Vệ sinh vườn thường xuyên

• Tỉa cành thông thoáng

• Phát hiện sớm để xử lý bằng thuốc sinh học hoặc theo hướng dẫn cán bộ nông nghiệp

Khi nào có thể tạo trầm?

Thông thường cây từ 6 - 8 năm tuổi trở lên, thân đạt kích thước phù hợp mới có thể áp dụng kỹ thuật tạo trầm.

Hiện nay nhiều nơi sử dụng phương pháp sinh học hoặc kỹ thuật hiện đại thay cho cách khoan đục, hóa chất thủ công nhằm bảo vệ cây và nâng chất lượng trầm.

Người dân nên liên kết với đơn vị chuyên môn, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp có kinh nghiệm để tránh rủi ro.

Hướng đi giá trị cao nhưng cần kiên nhẫn

Trồng trầm hương không phải mô hình “làm giàu nhanh”, bởi đây là cây dài ngày, đòi hỏi vốn đầu tư và thời gian chăm sóc nhiều năm. Tuy nhiên, nếu quy hoạch bài bản, chọn giống tốt và áp dụng đúng kỹ thuật, cây Dó Bầu có thể trở thành hướng phát triển kinh tế bền vững cho nhiều vùng nông thôn.

Trong bối cảnh nhu cầu tinh dầu, hương liệu và sản phẩm từ trầm hương ngày càng tăng, việc phát triển vùng nguyên liệu chuẩn hóa sẽ giúp nông dân nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất canh tác.