Trong hai ngày 27–28/8/2026, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội, Hội Trầm hương Việt Nam tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026–2031. Sự hiện diện của Hội, cùng những đề xuất về khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn hóa và chuyển đổi số, cho thấy nỗ lực đưa những vấn đề thực tiễn của ngành trầm hương vào hoạt động tư vấn, phản biện và kết nối trí thức khoa học – công nghệ.

Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) lần thứ IX diễn ra với chủ đề “Đoàn kết – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển”, quy tụ 489 đại biểu chính thức đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cùng các tổ chức thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.

Đại diện Hội Trầm hương Việt Nam tham dự Đại hội có ông Phạm Văn Du – Chủ tịch Hội và ông Nguyễn Văn Tùng – Chánh Văn phòng Hội.

Việc Hội Trầm hương Việt Nam tham dự Đại hội IX diễn ra trong bối cảnh ngành trầm hương Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi quan trọng: từ một ngành dựa nhiều vào lợi thế tài nguyên, kinh nghiệm truyền thống và giá trị đặc hữu sang một ngành kinh tế có nền tảng khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, dữ liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Đây cũng là những vấn đề phù hợp với định hướng nhiệm kỳ 2026–2031 của Liên hiệp Hội Việt Nam, trong đó nhấn mạnh đổi mới hoạt động tư vấn, phản biện, tăng cường kết nối đội ngũ trí thức và đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Từ lợi thế tự nhiên đến yêu cầu xây dựng một ngành kinh tế dựa trên tri thức

Trong bức tranh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt ra tại Đại hội IX, câu chuyện của ngành trầm hương Việt Nam cho thấy một yêu cầu đáng chú ý: lợi thế về tài nguyên chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi được chuyển hóa bằng tri thức, công nghệ và năng lực làm chủ chuỗi giá trị.

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành trầm hương, từ nguồn cây Dó bầu, điều kiện sinh thái đến kinh nghiệm tạo trầm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Cùng với đó là lực lượng người trồng, nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp đã từng bước hình thành một chuỗi hoạt động từ gây trồng, tạo trầm đến chế biến và thương mại.

Tuy nhiên, giá trị của một ngành hàng không chỉ được quyết định bởi sự quý hiếm của tài nguyên hay quy mô vùng nguyên liệu. Trong một thị trường ngày càng đặt cao yêu cầu về chất lượng và giá trị gia tăng, lợi thế tự nhiên cần được chuyển thành năng lực làm chủ công nghệ, sản phẩm có hàm lượng tri thức cao và khả năng tham gia sâu hơn vào những khâu tạo ra giá trị lớn của chuỗi sản phẩm.

Với trầm hương, điều đó đặt ra yêu cầu chuyển dịch từ tư duy khai thác giá trị của một sản vật quý sang tư duy phát triển một ngành kinh tế dựa trên tri thức. Giá trị của cây Dó bầu khi ấy không chỉ nằm ở lượng trầm tạo ra, mà còn được gia tăng qua nghiên cứu nguồn gen, công nghệ tạo trầm, kỹ thuật chế biến, phát triển sản phẩm mới, sở hữu trí tuệ và khả năng thương mại hóa những giá trị đặc hữu của trầm hương Việt Nam.

Đây cũng là hướng đi để ngành trầm hương từng bước dịch chuyển từ vị trí cung cấp nguyên liệu sang làm chủ những khâu có giá trị gia tăng cao hơn; biến lợi thế sẵn có của Việt Nam thành năng lực cạnh tranh dài hạn, thay vì chỉ dựa vào giá trị vốn có của tài nguyên.

Tiêu chuẩn hóa – “chìa khóa” nâng giá trị trầm hương Việt Nam

Một trong những nội dung được Hội đặc biệt nhấn mạnh là khoảng trống về tiêu chuẩn.

Thực tế hiện nay, nhiều sản phẩm trầm hương, đặc biệt là tinh dầu, chưa có hệ quy chiếu thống nhất. Cách phân hạng giữa các doanh nghiệp còn khác nhau; các chỉ tiêu hóa lý, thành phần hóa học và ngưỡng chất lượng chưa được chuẩn hóa đồng bộ.

Khoảng trống này không chỉ là vấn đề kỹ thuật. Khi sản phẩm có giá trị cao nhưng thiếu những chỉ số khoa học đủ sức mô tả và chứng minh chất lượng, người tiêu dùng khó phân biệt sản phẩm, doanh nghiệp khó xây dựng niềm tin, cơ quan quản lý gặp khó trong kiểm soát chất lượng, còn doanh nghiệp xuất khẩu dễ phụ thuộc vào tiêu chuẩn và hệ quy chiếu của đối tác.

Từ đó, Hội Trầm hương Việt Nam kiến nghị xây dựng lộ trình tiêu chuẩn hóa theo từng nhóm sản phẩm, trước hết đối với nguyên liệu trầm, tinh dầu, nhang – hương và các sản phẩm chế biến sâu; kết hợp tri thức, kinh nghiệm truyền thống với các chỉ tiêu khoa học có khả năng đo lường và kiểm chứng.

Đây cũng là bước quan trọng để chuyển giá trị của trầm hương từ những đánh giá chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang giá trị có thể được chứng minh bằng khoa học, qua đó tạo nền tảng cho giao dịch minh bạch, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Chuyển đổi số phải đi từ vùng trồng đến từng lô sản phẩm

Bên cạnh tiêu chuẩn hóa, Hội xác định chuyển đổi số là một mắt xích quan trọng để hình thành chuỗi giá trị trầm hương minh bạch.

Theo đề xuất của Hội, số hóa ngành trầm hương không nên chỉ được hiểu là quảng bá hay bán sản phẩm trên môi trường trực tuyến. Cốt lõi phải là xây dựng hồ sơ số cho vùng trồng và chuỗi sản phẩm, bao gồm nguồn giống, vùng trồng, tuổi cây, quá trình chăm sóc, phương pháp tạo trầm, thời điểm khai thác, kết quả kiểm nghiệm, cơ sở chế biến và thông tin của từng lô hàng xuất khẩu.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, doanh nghiệp có thể giảm chi phí chứng minh nguồn gốc; cơ quan quản lý có thêm công cụ xác minh; người mua có thể kiểm tra hành trình sản phẩm. Đây đồng thời là tiền đề để ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu trong dự báo khả năng tạo trầm, phân loại chất lượng và tối ưu hóa sản xuất.

Đặc biệt, đối với một ngành hàng chịu sự điều chỉnh của các quy định về nguồn gốc lâm sản và CITES, hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng đưa sản phẩm trầm hương Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Sáu nhóm đề xuất cho sự phát triển dài hạn của ngành trầm hương

Từ thực tiễn hoạt động của hội viên, nhà vườn và doanh nghiệp, Hội Trầm hương Việt Nam đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là nghiên cứu xây dựng chương trình khoa học – công nghệ cấp quốc gia hoặc liên ngành về cây Dó bầu và trầm hương, bao quát từ nguồn gen, giống, kỹ thuật canh tác, công nghệ tạo trầm đến chế biến sâu và đánh giá an toàn.

Cùng với đó là hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung về vùng trồng, điều kiện sinh thái, quy trình kỹ thuật, thành phần hóa học và chất lượng sản phẩm; sớm xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho những nhóm sản phẩm ưu tiên và từng bước hướng tới chứng thư phân tích có khả năng được thị trường quốc tế thừa nhận.

Hội cũng đề xuất triển khai các mô hình liên kết Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – nhà vườn; xây dựng nền tảng truy xuất nguồn gốc số gắn với mã số vùng trồng, hồ sơ lâm sản và yêu cầu CITES; đồng thời thúc đẩy chế biến sâu, đổi mới thiết kế và phát triển các sản phẩm có hàm lượng tri thức cao.

Một nguyên tắc xuyên suốt được đặt ra là phát triển kinh tế phải đi cùng bảo vệ nguồn gen, môi trường và quyền lợi của người dân, không đánh đổi các giá trị dài hạn để chạy theo tăng trưởng ngắn hạn.

Khẳng định vai trò cầu nối của Hội Trầm hương Việt Nam

Đáng chú ý, các đề xuất không chỉ dừng lại ở việc nêu khó khăn hay kiến nghị chính sách. Hội Trầm hương Việt Nam xác định rõ trách nhiệm của mình trong quá trình tổ chức thực hiện.

Hội sẵn sàng đóng vai trò đầu mối tập hợp nhu cầu từ nhà vườn và doanh nghiệp; kết nối cơ quan quản lý với viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức tiêu chuẩn; tham gia xây dựng dữ liệu, lựa chọn mô hình thí điểm, phản biện quy trình và phổ biến kết quả đến hội viên.

Đây là vai trò đặc biệt quan trọng đối với một ngành có chuỗi giá trị trải rộng từ người trồng Dó bầu, nghệ nhân, cơ sở chế biến đến doanh nghiệp xuất khẩu và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Hội chính là thiết chế có khả năng đưa những vấn đề phát sinh từ thực tiễn sản xuất – kinh doanh đến với giới khoa học và cơ quan hoạch định chính sách, đồng thời chuyển tải kết quả nghiên cứu, tiêu chuẩn và quy định pháp luật trở lại cộng đồng người làm nghề.

Ở góc độ rộng hơn, Hội đề xuất nhìn nhận trầm hương không chỉ như một mặt hàng lâm sản đặc thù mà hướng tới một ngành kinh tế sinh học, có khả năng kết nối nông nghiệp, công nghiệp hương liệu, dược liệu, mỹ phẩm, thủ công mỹ nghệ, du lịch văn hóa và thương mại quốc tế.

Cách tiếp cận liên ngành này cũng mở ra dư địa để khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn hóa, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại được đặt trong một chiến lược phát triển thống nhất thay vì vận hành riêng lẻ.

Sự tham dự của Hội Trầm hương Việt Nam tại Đại hội IX vì vậy không chỉ mang ý nghĩa đại diện cho một tổ chức hội nghề nghiệp.

Trong bối cảnh Liên hiệp Hội Việt Nam nhiệm kỳ mới đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện, kết nối trí thức và thúc đẩy khoa học – công nghệ, việc Hội chủ động đưa những bài toán cụ thể của ngành trầm hương – từ nguồn gen, công nghệ tạo trầm, tiêu chuẩn quốc gia, dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến CITES và chế biến sâu – vào các diễn đàn khoa học có ý nghĩa thiết thực.

Đó cũng là cách để những khó khăn của nhà vườn và doanh nghiệp từng bước được chuyển hóa thành bài toán nghiên cứu, đề xuất khoa học và kiến nghị chính sách.

Đối với Hội Trầm hương Việt Nam, đây là cơ hội tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa người trồng, doanh nghiệp, giới khoa học và cơ quan quản lý; đồng thời góp phần xây dựng nền tảng khoa học và thể chế để ngành trầm hương Việt Nam phát triển theo hướng minh bạch hơn, tiêu chuẩn hơn, có hàm lượng khoa học – công nghệ cao hơn và đủ năng lực tham gia sâu vào thị trường quốc tế.